Je bent schijnzelfstandig volgens de Wet DBA wanneer je formeel als zelfstandige werkt, maar in werkelijkheid een arbeidsrelatie hebt die lijkt op een dienstverband. De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties bepaalt dat je dan eigenlijk in loondienst zou moeten zijn. Dit gebeurt vaak bij langdurige opdrachten met vaste werktijden en weinig ondernemersrisico.
Wat betekent schijnzelfstandig volgens de Wet DBA?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand officieel als zelfstandige ondernemer werkt, maar de arbeidsrelatie in de praktijk meer lijkt op een dienstverband. De Wet DBA maakt onderscheid tussen echte zelfstandigheid en een fictieve arbeidsrelatie door te kijken naar de werkelijke omstandigheden van de samenwerking.
Bij echte zelfstandigheid heb je controle over je werk, draag je ondernemersrisico en kun je winst of verlies maken. Je bepaalt zelf hoe, waar en wanneer je werkt. Bij schijnzelfstandigheid werk je onder omstandigheden die sterk lijken op een gewoon dienstverband, maar zonder de bescherming en rechten van een werknemer.
De wetgeving is bedoeld om misbruik tegen te gaan waarbij werkgevers de kosten en risico’s van het hebben van personeel proberen te ontlopen. Tegelijkertijd beschermt zij werkenden tegen het mislopen van belangrijke arbeidsrechten, zoals vakantiegeld, loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.
Welke criteria bepalen of je schijnzelfstandig bent?
De Wet DBA hanteert drie hoofdcriteria om schijnzelfstandigheid vast te stellen: gezagsverhouding, ondernemersrisico en persoonlijke arbeid. Alle drie de aspecten worden beoordeeld om te bepalen of er sprake is van een echte zelfstandigenrelatie of een verkapt dienstverband.
De gezagsverhouding gaat over de vraag wie er controle heeft over het werk. Ben je verplicht om instructies op te volgen over hoe je je werk doet? Moet je je houden aan vaste werktijden of aanwezig zijn op bepaalde momenten? Dan wijst dit op een gezagsverhouding die past bij een dienstverband.
Het ondernemersrisico beoordeelt of je daadwerkelijk financiële risico’s draagt. Kun je winst maken, maar ook verlies lijden? Investeer je in eigen materiaal en draag je kosten? Werk je voor meerdere opdrachtgevers? Bij schijnzelfstandigheid is dit risico meestal afwezig.
Persoonlijke arbeid betekent dat je het werk zelf moet uitvoeren en je niet kunt laten vervangen door anderen. Als je verplicht bent om persoonlijk het werk te doen, zonder reële mogelijkheid tot vervanging, dan lijkt dit meer op een dienstverband dan op zelfstandig ondernemerschap.
Hoe herken je de signalen van schijnzelfstandigheid?
Concrete signalen van schijnzelfstandigheid zijn vaste werktijden, exclusiviteit voor één opdrachtgever, het gebruik van materialen van de opdrachtgever en het ontbreken van eigen bedrijfsrisico. Deze waarschuwingssignalen wijzen op een fictieve arbeidsrelatie in plaats van echte zelfstandigheid.
Vaste werktijden en aanwezigheidsplicht zijn sterke indicatoren. Als je elke dag van negen tot vijf op kantoor moet zijn, lijkt dit meer op een dienstverband. Hetzelfde geldt voor verplichte deelname aan vergaderingen, teamuitjes of andere bedrijfsactiviteiten.
Exclusiviteit is een ander belangrijk signaal. Werk je alleen voor één opdrachtgever en mag je geen andere klanten hebben? Dan mis je de ondernemingsvrijheid die hoort bij zelfstandig ondernemerschap. Echte zelfstandigen bouwen meestal aan een klantenportefeuille.
Het gebrek aan eigen materiaal en investeringen wijst ook op schijnzelfstandigheid. Als je werkt met de computer, telefoon en andere middelen van je opdrachtgever, zonder zelf te investeren in bedrijfsmiddelen, dan draag je geen ondernemersrisico.
Ook het ontbreken van eigen facturatie, vaste maandelijkse betalingen zonder duidelijke koppeling aan geleverde prestaties en het krijgen van gedetailleerde instructies over de werkwijze zijn duidelijke signalen dat je arbeidsrelatie meer lijkt op een dienstverband.
Wat zijn de gevolgen als je schijnzelfstandig bent?
De gevolgen van schijnzelfstandigheid zijn aanzienlijke naheffingen voor de opdrachtgever en het mislopen van arbeidsrechten voor de opdrachtnemer. De Belastingdienst kan loonheffingen, sociale premies en boetes eisen over de gehele periode van de schijnzelfstandige relatie.
Voor opdrachtgevers kunnen de financiële gevolgen flink oplopen. Zij moeten loonheffingen en sociale premies nabetalen over alle betalingen aan de schijnzelfstandige. Daarbovenop komen vaak boetes en rente over het verschuldigde bedrag. Dit kan al snel in de tienduizenden euro’s lopen.
Opdrachtnemers missen belangrijke arbeidsrechten wanneer zij ten onrechte als zelfstandige worden behandeld. Zij hebben geen recht op vakantiegeld, loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming of een werkloosheidsuitkering. Ook lopen zij pensioenopbouw mis en hebben zij geen toegang tot bedrijfsregelingen.
De Belastingdienst kan tot vijf jaar terug naheffingen opleggen. In ernstige gevallen van opzettelijk misbruik kunnen er zelfs strafrechtelijke gevolgen zijn. Voor beide partijen is het daarom verstandig om vooraf duidelijkheid te krijgen over de arbeidsrelatie en zo nodig aanpassingen te maken om echte zelfstandigheid te waarborgen.
Wij adviseren altijd om bij twijfel professioneel advies in te winnen. Een goede beoordeling vooraf kan veel problemen en kosten voorkomen. Bij onduidelijkheid over arbeidsrelaties kunnen wij helpen met het vinden van passende oplossingen die voldoen aan de wettelijke eisen.